De schaduw die blijft.

Kan je ooit je schaduw volledig laten verdwijnen? 

Een Post-Mortem Interview met Carl Gustav Jung

Carl Gustav Jung (1875 – 1961) - Hij was een Zwitserse psychiater en psycholoog die het Concept "Schaduw" bedacht.

Door Erik

Erik: Professor Jung, ik heb een vraag die simpel klinkt, maar misschien een ingewikkeld antwoord heeft: kan je ooit helemaal van je schaduw afkomen?

Jung: (glimlacht rustig) Nee, Erik. En dat is nu precies wat veel mensen verkeerd begrijpen. Je schaduw is geen vlek die je wegpoetst. Het is geen verkoudheid die je geneest. Je schaduw verdwijnt nooit.

Erik: Nooit niet? Dat klinkt een beetje alsof het geen zin heeft.

Jung: Alleen als je denkt dat perfectie het doel is. Maar dat is het niet. De schaduw is de schaduw van het licht. Zolang er licht valt op het landschap van jouw binnenwereld, is er schaduw. Dat is geen fout in het ontwerp. Dat is natuurwet. Je kunt de zon niet laten schijnen zonder dat er ook duisternis valt aan de andere kant van de berg.

Erik: Maar mensen komen naar mij toe voor schaduwwerk, soms met de stille hoop dat ze op een dag 'klaar' zijn. Dat de schaduw een keer geïntegreerd is en dan voorgoed wegblijft.

Jung: (schudt zacht zijn hoofd) Dan verkopen zij hoop aan zichzelf, en jij weet beter. Integratie is geen uitroeiing. Het is geen weghalen, het is een verandering van je relatie met je schaduw. Je wordt geen meester over je schaduw, je wordt er vrienden mee. Je leert zijn signalen herkennen. Je stopt met wegkijken. Maar verdwijnen? Nee.

Erik: Wat gebeurt er dan wél met een schaduw die geïntegreerd is?

Jung: Hij verliest zijn giftige kracht. De schaduw die je negeert, is gevaarlijk. Hij sluipt om je heen, laat je rare dingen doen, en zorgt dat je boos wordt op je buren of collega's zonder te weten waarom. Maar de schaduw die je kent, die je uitnodigt aan tafel? Die wordt een bondgenoot. Hij fluistert nog steeds, maar niet meer om je te saboteren. Hij fluistert om je te waarschuwen. Om je aan je grenzen te herinneren. Om je nederig te houden.

Erik: Dus je schaduw blijft altijd bij je?

Jung: Altijd. Tot je laatste adem. En dat is maar goed ook. Een mens zonder schaduw is niet puur; hij is leeg. Zo iemand is een engel zonder vlees, een heilige zonder verhaal. De vraag is nooit: "Hoe word ik verlost van mijn schaduw?" De vraag is: "Hoe leer ik zo met mijn schaduw leven dat hij mij niet langer in de macht heeft, maar mij juist dient?"

Erik: Dat is een heel ander doel dan de meeste mensen nastreven.

Jung: Ja. De meeste mensen willen gemak. Ik bied ze waarheid. Gemak klinkt prettig, maar het is vaak een leugen. De waarheid is dat jij altijd een tweeling zult zijn: licht én donker, moedig én bang, vrijgevig én eigenzinnig. De kunst is niet om de ene helft te doden. De kunst is om beide helften te leren kennen, en te weten wanneer je naar welke helft moet luisteren.

Erik: Dus het werk is nooit af?

Jung: (lacht zacht) Nee, Erik. Gelukkig niet. Want als het werk af was, was jij ook af. Je bent geen project dat ooit afgetekend kan worden. Je bent een mens, en een mens is een proces. Zolang je leeft, beweegt je schaduw met je mee. Ik heb in al mijn jaren in Küsnacht nog nooit iemand ontmoet die 'klaar' was. Wel mensen die waren gestopt met zichzelf te onderzoeken. En dat is het echte gevaar: niet de schaduw, maar de illusie dat je geen schaduw meer hebt.

Erik: Wat zou u zeggen tegen iemand die moe is? Iemand die al jaren schaduwwerk doet en wanhopig verlangt naar een eindstreep?

Jung: (kijkt vriendelijk maar vastberaden) Ik zou zeggen: je bent moe van de verkeerde strijd. Je probeert een rivier te keren. Stop met vechten tegen je schaduw. Begin met luisteren naar hem. Hij is niet je vijand. Hij is de schaduw van jouw ziel. Zolang de zon schijnt, zal hij er zijn. Leer af en toe in de schaduw te rusten, en je zult merken dat je niet langer brandt in het felle licht van je eigen verwachtingen.

"De vraag is niet of je schaduw verdwijnt. De vraag is of jij de moed hebt om naast hem te blijven zitten. Doe je dat, dan ben je vrijer dan iemand die nooit heeft durven kijken."